20 gün önce yapımı tamamlanan Yortanlı Barajı, antik kent Allianoi yüzünden faaliyete geçemiyor
Allianoi Girişim Grubu'nun şikayetiyle AB, "Barajı durdurun" dedi, Koruma Kurulu da aynı yönde karar verdi
Trilyonlar boşa mı gitti?

Bergama Yortanlı Barajı tamamlanırken, umutla bekleyen 5 bin 600 çiftçi ailesi hüsrana uğradı

İnşaatı yaklaşık 20 gün önce sona eren İzmir'in Bergama İlçesi'ndeki Yortanlı Barajı, sorun oldu. Yortanlı Barajı'nın suları altında kalacak olan Allianoi Antik Kenti'nde kazı çalışmalarının devam etmesini isteyenler yüzünden barajda su tutulması işlemine bir türlü başlanamıyor.
Yapımı ilk kez 1963 yılında gündeme gelen ve Bakırçay Havzası'nda 18 bin hektar tarım alanını sulaması planlanan Yortanlı Barajı'nın inşaatına 1994 yılında başlanabildi.

Kazılara katkı sağlandı
Ancak ihaleden önce 10 Ağustos 1993 günü inşaatı başlatabilmek için 10 kurumun yanı sıra, Koruma Kurulu ve Bergama Müze Müdürlüğü'nden izin isteyen Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü, "Baraj alanında eski eser varsa taşınması ve kurtarılması konusunda çalışma ve anlaşma yapalım" teklifinde bulundu.
Bunun üzerine 1 Nolu Koruma Kurulu, Bergama Müze Müdürlüğü'nün 13 Aralık 1993 günü şimdiki Allianoi Kenti'ne 1.5 kilometre uzaklıkta seramik parçaları bulunduğunu belirtmesi üzerine, 6 Ocak 1994 günü baraj gövdesinde kazı yapılması gerektiği yönünde karar aldı.
Kararın ardından DSİ, 4 Mayıs 1994 tarihinde Anıtlar ve Müzeler Genel Müdürlüğü ile anlaşma yaparak, kazı masraflarını üstlendi. Ve bugüne kadar kazıları yürüten Bergama Müze Müdürlüğü'ne 3 trilyon lira aktardı. Müzenin belirttiği yerde herhangi bir buluntuya rastlanmazken, Bergama Müze Müdürlüğü, İzmir Valiliği'ne bir yazı yazarak, Özel İdare Müdürlüğü tarafından işletilen ve "Paşa Ilıcası" olarak bilinen hamamın yıkılarak, altının kazılmasını talep etti. Olumlu yanıt üzerine baraj suları altında kalacak olan Paşa Ilıcası Hamamı'nı yıkan arkeologlar, 1998 yılının mayıs ayında Allianoi Antik Kenti'ni buldu.

24 trilyonluk artı gelir
Bunun üzerine baraj inşaatını sürdüren DSİ, SİT Kurulu'na başvuruda bulunarak, "inşaata devam izni" aldı.
42 yıllık uğraş ve 59 trilyon liralık masrafın ardından DSİ, barajı yaklaşık 20 gün önce tamamlayarak, su tutulur hale getirdi.
Ancak İzmir'de oluşturulan Allianoi Girişim Grubu'nun şikayetleriyle Avrupa Birliği (AB) devreye girdi ve "barajı durdurulmasını" istedi.
2 Nolu Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu da bu yönde karar alınca, yaklaşık 5 bin 600 çiftçi ailesinin yararlanacağı ve yıllık ürün gelirini 24 trilyon lira artıracağı hesaplanan Yortanlı Barajı, atıl hale geldi.

Avrupa Birliği devreye girdi, kurul karar aldı
Baraj inşaatının hız kazandığı 2004 yılının Eylül ayında çevreciler, avukatlar, demokratik kitle örgütü ve meslek odaları üyelerinden oluşan Alianoi Girişim Grubu kuruldu. Girişim Grubu 1 Nolu Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Kurulu'na dilekçe vererek baraj inşaatının durdurulmasını istedi. 1 Nolu Koruma Kurulu ise, Alianoi'nin 2002'de sorumluluk alanından çıktığını belirterek 2 Nolu Koruma Kurulu'na müracaat etmelerini istedi. Girişim Grubu bu kez, Aralık 2004'te 2 Nolu Koruma Kurulu'na başvurarak baraj inşaatının durdurulmasını isteyerek Alianoi için nasıl bir koruma yönteminin uygulanacağını sordu. Nisan 2005'te konuyu değerlendiren 2 Nolu Koruma Kurulu, Alianoi için 2001'de alınan SİT kararının geçerli olduğunu belirterek 1 Haziran 2005'te tekrar toplanma kararı aldı. 1 Haziran'da toplanan 2 Nolu Koruma Kurulu, Allianoi'nin setle çevrilmesi veya kille kaplanması kararının uzmanlık gerektirdiğini belirterek bilimsel heyet kurulmasına karar verdi.
Koruma Kurulu'nun kararıyla kurulan ve Prof. Dr. Mustafa Şahin, Doç. Dr. Yegan Kahya, Yard. Doç. Dr. Gürcan Polat, Dr. Yaşar Selçuk Sezer ve Yüksek Mimar Güzide Toktamış'tan oluşan bilimsel heyet, Temmuz ayında Allianoi'yi inceledi. Allianoi'nin mille kaplanmasının uygun olmadığını belirten heyet, bütüncül ve kalıcı olarak korunması yönünde karar aldı. Heyetin ardından 2 Nolu Koruma üyeleri, "Allianoi'yi bir de biz inceleyelim" kararı aldı. 13 Ekim 2005 günü Allianoi'yi inceleyen 2 Nolu Koruma Kurulu, Kültür Bakanlığı korumaya yönelik bir çözüm bulana kadar Yortanlı Barajı'nda su tutulmasının engellenmesi yönünde karar verdi.

Birifing verildi
Yortanlı Barajı bitip Allianoi tartışmaları sürerken AB'nin Genişlemeden Sorumlu Komiseri Olli Rehn Dışişleri Bakanı Abdullah Gül'e mektup yazarak Allianoi'nin sular altında kalmamasını istedi. Ayrıca 2 Yunanlı Milletvekili de AB Parlementosu Kültür Komisyonu'na başvurarak Allianoi ile ilgili bilgi istedi. Bunun üzerine Dışişleri Bakanlığı yetkilileri, DSİ Genel Müdürü Prof Veysel Eroğlu ve DSİ İkinci Bölge Müdürü Ayhan Sarıyıldız'dan bilgi istedi. Eroğlu ve Sarıyıldız, 22 Kasım 2005 günü Dışişleri Bakanlığı müsteşarı ve bürokratlarına Allianoi ve Yortanlı Barajı ile ilgili birifing verecek.

Sağlık Tanrısı'nın yurdu
Allianoi'nin, Helenistik Çağ sonrasında Bergama'nın 18 kilometre kuzeydoğusunda kurulduğu tahmin ediliyor. Milattan sonra 2. yüzyılda büyük gelişme gösteren Allianoi, Yunan mitolojisindeki "Sağlık Tanrısı Asklepois"in yurdu olarak biliniyor. Asklepios, mitolojide hasta insanlara şifa dağıtan, hekimliğin ve tıp biliminin tanrısıydı.
Topraklarından 45 derece kükürtlü su çıkan şifa merkezi Allianoi, bu özelliğiyle dünyanın dört merkezinden biri. Pergamon Krallığı'nın sayfiye yeri olan bölge, yıllarca "suyla tedavi" merkezi olarak hizmet verdi. En parlak dönemini Roma İmparatorluğu döneminde yaşayan kentin önemi yıllar içinde azaldı. Cumhuriyet döneminde ise ılıca olarak kullanılmaya devam edildi.

TAM 42 YILLIK PROJE
- Yortanlı Barajı, DSİ tarafından 1963'te planlandı.
- DSİ, projelerini tamamladığı barajı ihale etmeden önce, 1993'te 10 kuruluşla birlikte Koruma Kurulu'ndan izin istedi.
- Baraj 1993'te ihale edilirken, inşaat, şantiye yollarının yapımıyla küçük çapta başlatıldı.
- 1994'te baraj gövdesinde kazı yapılmasına karar verilerek, DSİ ile Anıtlar Müzeler Genel Müdürlüğü arasında protokol imzalandı.
- DSİ, protokolle kazı masraflarını üstlenirken, baraj inşaatı yavaşlatıldı.
- 1 Nolu Koruma Kurulu, 17 Ocak 1995'te baraj inşaatına izin verdi.
- Baraj inşaatı hızla sürerken, Mayıs 1998'de Allianoi kazılmaya başladı.
- Koruma Kurulu, 2001'de Allianoi ile ilgili SİT kararı alıp Allianoi'nin baraj göl alanı dışına çıkarılmasını istedi.
- Baraj inşaatı 1993 ile 2001 arasında yüzde 60 seviyesine ulaşırken, bugünün rakamlarıyla 33.5 trilyon lira harcandı.
- Baraj inşaatı, 2002'de ekonomik kriz yüzünden durdu.
- DSİ, 2002'de Koruma Kurulu'na, baraj göl alanında değişiklik yapılmasının mümkün olmadığını ve farklı koruma yöntemleri geliştirilmesini istedi.
- Anıtlar ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Allianoi'nin etrafına set çekilerek veya mille kaplanarak korunmasınının uygun olacağını belirtti.
- Bunun üzerine DSİ, mille kaplama teklifi getirdi.
- 2004'te kriz ve ödeneksizlik yüzünden duran baraj inşaatı yeniden başlarken, 6 trilyon lira ayrıldı.
- Aynı yıl çevreciler, avukatlar, demokratik kitle örgütü ve meslek odalarının üyeleri tarafından Allianoi Girişim Grubu kuruldu.
- Allianoi Girişim Grubu, 2004'te 2 Nolu Koruma Kurulu'na başvurarak, baraj inşaatının durmasını istedi.
- 2005'te baraj inşaatına 12.5 trilyon lira ayrıldı.
- Koruma Kurulu, 1 Haziran 2005'te baraj için bilimsel heyet kurulması kararını aldı.
- Bilimsel heyet, Temmuz 2005'te mille kaplanmasını uygun bulmadı.
- Koruma Kurulu üyeleri, bu kararın ardından baraj alanını inceleme kararı aldı.
- 13 Ekim 2005'te inceleme yapan Koruma Kurulu, Kültür Bakanlığı çözüm bulana kadar barajda su tutulmamasına karar verdi.
- 15 Kasım itibariyle baraj inşaatı tamamlanarak su tutacak hale geldi.
- Baraja 7 trilyon liralık kamulaştırma dahil, 59 trilyon lira harcandı.
- DSİ, 1994'ten 2005'e kadar baraj gövdesi ve Allianoi'de yapılan kazılar için 3 trilyon lira verdi.